Bugun...
Bizi izleyin:



Yapım Ekleri-Dilbilgisi

Tarih: 19-03-2019 08:42:56 + -


Yapım ekleri ve özellikleri nedir? Yapım ekleri nasıl kullanılır?


Yapım Ekleri-Dilbilgisi

YAPIM EKLERİ

 

Yapım ekleri, sonuna geldiği sözcüğün anlamını değiştirip onlardan yeni sözcükler türetir.

 

tuz - luk               tuzluk

değiş - tir - mek                değiştirmek

Bu örneklere bakıldığında "tuz" sözcüğünden "-luk" ekiyle 'tuzluk" sözcüğü, "değişmek" eyleminde "-tir" ekiyle "değiştirmek" eylemi türetilmiştir.

Sözcüğün anlam ilgisi kaybolmadan bölünebilen en küçük parçasına (tuz, değiş- öneklerinde olduğu gibi) ‘’kök’’denir. Kök halindeki sözcüğe yapım, eki getirildiğinde (tuzluk, değiştir- örneklerinde olduğu gibi) "gövde’’ elde edilir. Kök ile gövde arasında anlamca ilgi olmalıdır.

 

Yapım ekleri, isim ve fiil soylu sözcüklere gelerek onlardan isim ve fiil türetir. Buna göre yapım ekleri dörde ayrılır:

 

tuz - luk               isimden isim yapım eki

tuz – la                  isimden fiil yapım eki

bil - im                  fiilden isim yapım eki

bil - dir - mek     fiilden fiil yapım eki

 

 

1)İsimden İsim Yapım Ekleri

-cı           kitapçı                   simitçi                   şarkıcı

-cık         kitapçık                 gelincik                 bademcik

-cil          evcil                       etçil                       otçul

-lı            tozlu                     evli                         akıllı

-lık          kitaplık                 odunluk               sözlük

-sız         tuzsuz                   tatsız                     pürüzsüz

-daş       vatandaş             meslektaş           yoldaş

 -er         üçer                       beşer                    yedişer

-ncı        birinci                    üçüncü                 sonuncu

 

 

2)Fiilden İsim Yapım Ekleri

 

-gi           sevgi     vergi      bitki

-gın        bilgin     dingin    sürgün

-m          ölüm     verim    satım

-ık           batık      yanık     Yitik

-ak         yatak     durak    batak

-ar          yazar     okur       çizer

-ıcı          alıcı        satıcı      geçici

-ıt           yapıt      konut    geçit

-ı             yazı        kazı        ölü

-gan       çalışkan             alıngan

-gaç       utangaç                süzgeç  delgeç

-k            ışık         ılık     soğuk

 

Fiilimsi ekleri de bu gruba girer.

 

3) İsimden Fiil Yapım Ekleri       

-len        yıllan-                   ilgilen-

-le          sula-                      başla-                    hatırla-

-leş        güzelleş-              iyileş-                    karşılaş-

-al           daral-                    azal-                      çoğal-

 -l            kısal-                     yükse(k)l-           alça(k)l-

-mse     özümse-              azımsa-                 küçü(k)mse-

-se         garipse-               önemse-             kanıksa-

-ar          sar(ı)ar-                 morar-                 a(k)ğar-

-ik           birik-                     gözük-                 gecik-

-a            kana-                    oy(u)na-              boşa-

-da         fısılda-                  çatırda-                vızılda-

 

4)Fiilden Fiil Yapım Ekleri            

 

-l             yazıl-    açıl-        sevil-

-n           yıkan-   sevin-    taran-

-ş            görüş-   buluş-   dövüş-

-tır          yaptır-  aldır-      bildir-

-t            beklet- söylet-  arat-

-r            çıkar-     kızar-     kopar-

 

 

 

 ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük hem yapım hem çekim eki almıştır?

A) Aralarında sıkı bir dostluk vardı.

B) Dalgalı denizde yüzmek tehlikelidir.

C) Kapıda bir yabancı var.

 D) Dün sokaklar çok kalabalıkmış.

E) İnatçılar çevrelerinde pek sevilmezler.

(1995 - ÖSS)

Açıklama: Aralarında sözcüğünde ara isim köküdür. ”-ları" iyelik eki, "-n" kaynaştırma harfi, "-da” bulunma durum eki olarak kullanılmıştır. Dalgalı sözcüğünde "dal-" fiil köküdür. "-ga” fiilden isim yapım eki görevinde, 'LII” isimden isim yapım eki görevinde kullanılmıştır. Kapıda sözcüğünde kapı isim köküdür, "-da” bulunma durum ekidir. D seçeneğinde sokak isim köküdür, "-lar" çoklük ekidir. E

 

seçeneğinde inat isim kökü, isimden isim yapım eki, "-lar” çokluk eki olarak kullanılmıştır. Cevap E seçeneğidir.






FACEBOOK YORUM
Yorum

DİĞER Edebiyat Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Seydişehir Kuğulu Park
    Seydişehir Kuğulu Park
  • Fas Turizmi ve Fas Resimleri
    Fas Turizmi ve Fas Resimleri
  • Bir Gül Bahçesine Girercesine
    Bir Gül Bahçesine Girercesine
  • Poz veren hayvanlar
    Poz veren hayvanlar
  • Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
    Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
  • Halı ve Kilim Motiflerinden Örnekler
    Halı ve Kilim Motiflerinden  Örnekler
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Gönül Sultanları- Seydişehirli Hacı Abdullah Efendi
    resim yok
  • Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
    Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
  • Frikik oyunu
    Frikik oyunu
  • Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
    Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
  • Bob Marley-no woman no cry
    Bob Marley-no woman no cry
  • Kedilerin efendisi
    Kedilerin efendisi
VİDEO GALERİ
YUKARI