Bugun...
Bizi izleyin:



Eylemsiler (Fiilimsi) Özellikleri-Dilbilgisi

Tarih: 16-03-2019 09:05:51 + -


Eylemsi nedir ve özellikleri? İsim fiil neye denir? Sıfat fiil nedir? Bağ fiilleri nedir ve özellikleri ? Ortaç nedir? Ulaç Nedir?


Eylemsiler (Fiilimsi) Özellikleri-Dilbilgisi

EYLEMSİ (FİİLİMSİ)

 

Eylemlerden belli eklerle türeyip; isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Adından da an­laşıldığı üzere eyleme benzeyen ancak eylem ol­mayan sözcüklerdir. Ayrıca eylemsiler yan cümlecik kurar. Eylemsilerin bu görevini "cümle çeşitleri" konusunda ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.

 

Güneş batınca sahile yürümek için inip, tatlı tatlı

esen rüzgar eşliğinde güle oynaya dolaşırdık.

 

Eylemsiler üç bölüme ayrılır:

  1. İsim-fiil (Adeylem)
  2. Sıfat-fiil (Ortaç)
  3. Bağ-fiil (Ulaç, Zarf-fiil, Bağeylem)

 

İSİM-FİİL (ADEYLEM)

 

Eylemlerden "-me, -mek, -iş" ekleriyle türetilip isim görevinde kullanılan sözcüklerdir.

 

Biraz dolaşmak için parka gitti.

Adam gülmemek için kendini zor tuttu.

Çocuklar kitap okumaya başladı.

Doğum günüme gelmemesine çok şaşırdım.

Babası sınava gitmeyişine çok kızdı.

Yağmurun yağışını seyrediyorduk.

 

 

Adeylemler, sıfat görevinde kullanılabilir:

asma köprü

süzme bal

yazma eser

 

NOT: Bazı eylemler, isim-fiil eklerini alarak bir var­lığa ad olur. Bu sözcükler eylemsi değildir.

Bu sözcüklerin eylemsi olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-me, -ma) getirebiliriz.

 

Yemeklerden en çok dolmayı severim.

Yememeklerden en  çok   dolmamayı severim,

 

Hastanenin girişi ve çıkışı kalabalıktı,

Hastanenin girmeyişi ve çıkmayışı kalabalıktı.

 

Çocukken çok dondurma yerdik.

Çocukken çok dondurmama yerdik.

 

 

SIFAT-FİİL (ORTAÇ)

 

Eylemlerden "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle türetilip sıfat görevinde kullanılan sözcük­ lerdir.

 

Not: Bazı sıfat-fiil ekleri daha önce gördüğümüz fiil kipleriyle aynı olduğundan, sıfat-fiiller çekimli eylemlerle karıştırılmamalıdır.

 

Aşağıdaki cümlelerde koyu renkli sözcükler sıfat-fiildir.

 

Az önce koşan çocuk sınıfa girdi.

Kesti yollarımı yıkılası dağlar.

 

Bitmez dertlerim var benim.

Benim dertlerim hiç bitmez.(çekimli eylem)

 

Masadaki çalar saate bakıyordu.

Saatim her sabah beşte çalar.(çekimli eylem)

 

Mahallede tanıdık kimse kalmamıştı.

Kısa zamanda herkesi tanıdık.(çekim li eylem)

 

Adam oturacak bir sandalye aradı.

Adam yorulduğu için biraz oturacak.(çekimli eylem)

 

Her taraf sararmış yapraklarla doluydu.

Sen gittin diye yapraklar sararmış.( çekimli eylem)

 

 

 

Sıfat-fiillerin tamamladıkları isimler düştüğünde bu sözcükler adlaşmış sıfat olarak kullanılır.

 

Çok gülen çok ağlarmış.

Gelen gideni aratır.

Tanıdıkları onu artık aramıyordu.

Çocuk duyduklarını bir bir anlattı.

Çürümüşleri bir kenara ayırdı.

Bize bazı diyecekleri varmış.

 

 

Sıfat-fiiller bazen sıfat görevinde olmayabilir.

Sabaha kadar gezdiğimizi ona söylemedim.

Nerede ne söyleyeceğine dikkat ederdi.

Dün neler yaptığını hepimize anlattı.

Toplantının birazdan biteceği bildirildi.

 

NOT: Sıfat-fiil eklerini alan bazı sözcükler kalıcı isim olur.

Geçmişi andıkça gözleri dolardı. Soğuk içecekleri çok severdi.

Yakacak yardımı alınca kömür  alacaktı. Birçok okur fuarlarda yazarlarla buluşabiliyor . Güz aylarında çağlayan coşardı adeta.

İnsanlar dolmuşun gelmesini bekliyordu. Şu yaramaza birisi bir şeyler söylesin.

Adam açacak bulamayınca gazozu içemedi.

 

 

SORU

(1) Küçük bir parktı burası. (il) Şehrin yüksek te­ pelerinden birindeydi. (111) Yeni yapılmıştı. (iV) Küçük çamlar, çiçek öbekleri, çimenler, daracık yollar... (V) Belediyeye ait, üzerinde numaralar bulunan kanepeler...

 

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde sıfat-fiil vardır?

 

A) 1.       B) il.      C) 111.  O) iV.       E) V.

(1998-ÖYS)

Açıklama: V numaralı cümlede kullanılan "bulunan" sözcüğü sıfat-fiil görevindedir. Cevap E seçeneğidir.

 

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde sıfat-fiil, ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?

 

A)           Sona kalan, dona kalır.

B)           Veren eli herkes öper.

C)           Varını veren utanmamış.

D)           Yaş kesen, baş keser.

E)            Tekkeyi bekleyen, çorbayı içer

(1989 - ÖYS)

 

Açıklama: A, C, D ve E seçeneklerindeki "kalan", ''veren", "kesen", "bekleyen" sıfat-fiilleri niteledikleri adları kaybettiklerinden adlaşmış sıfat-fiil görevinde kullanılmışlardır. B seçeneğindeki ''veren" sıfat-fiili ise "el" adını niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. Cevap B seçeneğidir.

 

 

BAĞ-FİİL (ULAÇ)

 

Eylemlerden "-e, -ip, -erek, -meden, -meksizin, dikçe, -ince, -eli, -ken, -r ... -mez, -esiye" ekleriyle türetilip zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cümlelele

ri zaman veya durum yönüyle tamamlar.

 

Aşağıdaki cümlelerden koyu renkli sözcükler bağ-fiildir ve karşılarında cümleye kattığı anlamlar verilmiştir.

 

Bu işi ortaklaşa halledebiliriz.                     (durum)

Sabah yediye beş kala buluşalım.             (zaman)

İhtiyar çocuklara söylenip içeri girdi.       (durum)

Sahilde biraz oturup dinlenelim.               (durum)

Şoför gülerek  parayı  uzattı.                      (durum)

Çocuk koşarak dışarı  çıktı.                          (durum)

Güneş doğmadan yola çıkacağız.              (zaman)

Ödevini araştırmadan hazırlamış.            (durum

Yağmur durmaksızın yağıyor.                     (durum)

Ömrüm oldukça seni unutmayacağım.  (zaman)

Dünya döndükçe seni seveceğim.            (zaman)

Çıkarken bana haber verirsin.                    (zaman)

Eve gelir gelmez yemeğe oturdu.            (zaman)

Her şeyimize  bilir bilmez karışırdı.          (durum)

Dün arkadaşlarla doyasıya eğlendik.       ( durum)

İstanbul, seni ölesiye sevmiştim!             (durum)

 

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçen bağ­ fiil, ötekilerden farklı bir sorunun yanıtıdır?

 

A)           Düşüncelerini hiç çekinmeden söylerdi.

B)           Soruları bütün yönleriyle düşünerek yanıtlı­ yordu.

C)           Sınavdan hemen sonra güle oynaya evine gitti.

D)           İşi zamanında bitirmek için ölesiye çabalıyordu.

E)            Bence o, buraya geleli çok değişti.

(2004 - ÖSS)

 

 

Açıklama: A, B,C, D seçeneklerindeki "çekinmeden", "düşünerek", "güle oynaya", "ölesiye" bağ-fiilleri yükleme sorulan "nasıl" sorusuna cevap verirken., E seçeneğindeki "geleli" sözcüğü ise yükleme sorulan "ne zaman" sorusuna cevap vermektedir. Cevap E seçeneğidir.

 

 

 

 

NOT: Bazı sözcükler bağ-fiil eki almış görünse de bağ-fiil olmayabilir.

Sınav sonuçlarını danışmadan alırsınız. (ad)

Bu araştırmadan  bir sonuç çıkmaz.         (ad)

Sen küçükken çok yaramazdın.                 (belirteç)

Bunca ödevin varken nasıl gezersin?      (belirteç)






FACEBOOK YORUM
Yorum

DİĞER Edebiyat Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Seydişehir Kuğulu Park
    Seydişehir Kuğulu Park
  • Fas Turizmi ve Fas Resimleri
    Fas Turizmi ve Fas Resimleri
  • Bir Gül Bahçesine Girercesine
    Bir Gül Bahçesine Girercesine
  • Poz veren hayvanlar
    Poz veren hayvanlar
  • Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
    Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
  • Halı ve Kilim Motiflerinden Örnekler
    Halı ve Kilim Motiflerinden  Örnekler
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Gönül Sultanları- Seydişehirli Hacı Abdullah Efendi
    resim yok
  • Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
    Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
  • Frikik oyunu
    Frikik oyunu
  • Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
    Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
  • Bob Marley-no woman no cry
    Bob Marley-no woman no cry
  • Kedilerin efendisi
    Kedilerin efendisi
VİDEO GALERİ
YUKARI