Bugun...
Bizi izleyin:



Coğrafi Özel Konumun İklim Üzerine Etkisi

Tarih: 12-03-2019 08:03:38 + -


Coğrafi açıdan iklimi etkileyen bir çok etken vardır. Özel konumun iklim üzerine etkileri nedir? Coğrafi özel konum içerine hangi özellikleri girer ? Türkiye iklimine özel konumun etkisi nedir? Özel konum ve iklim nasıl ilişkilendirilir?


Coğrafi Özel Konumun İklim Üzerine Etkisi

Özel Konum ve İklim Bakımından Sonuçları :

 

Bir ülkenin  iklim özelliklerini yalnız matematik konum  ile açıklamaya   imkan  yoktur.  Eğer  böyle  olsaydı,  hemen  hemen  aynı  enlemlerde  bulunan Antalya ile Urfa arasında kışın büyük sıcaklık farkları olmamak lazım gelirdi.

 

Yine örneğin , Çanakkale ile Erzurum  v ey a R iz e il e İstanbul' da  yağış rejiminin  aynı olması gerekirdi. Oysa durum böyle değildir ve arada büyük ayrılıklar vardır. İşte bu gibi farkların büyük bir kısmı ancak  özel  konum incelendiği zaman açıklanabilir. Bunun gibi, memleketimiz üzerinde subtropikal kurak iklim şartları ile orta kuşak iklim etkilerinin niçin  yazdan kışa yer değiştirdiklerini anlayabilmek için de yine Türkiye' nin komşu kara kütleleri ile denizlere göre konumunu göz önünde tutmak gerekir. İklim üzerindeki tesirleri bakımından özel konum üç yoldan önemli rol oynar:

 

 

a)            Etrafımızdaki denizlerin etkisi: Türkiye toprakları Karadeniz, Marmara ve Akdeniz'le  çevrilen  iki  büyük  yarımada  halindedir.  Yurdumuzun büyük kısmının  denizlerle  kuşatılmış  olması,  hiç  değilse,  kıyı  bölgelerinin iklimi  üzerinde geniş  etkiler  yapan  Bu  denizler,  özellikle   Atlas   Okyanusun’dan   kıyılarımıza   kadar   uzanan   Akdeniz   olmasaydı   nemli   hava    kütleleri memleketimize sokulması çok güçleşecek ve Türkiye, komşumuz İran gibi geniş istepler ve  çöllerle  kaplı,  hemen  tamamiyle  kurak  bir  ülke  olacaktı. Akdeniz  ve  onun devamı  olan  Marmara   ile   Karadeniz,   okyanustan   gelen nemli hava kütleleri için tabii birer yol olduktan  başka,  aynı  zamanda  başlı başlarına da  bir  sıcaklık  ve  nem  kaynağı  vazifesini  görürler.  Bu  etkiler   kıyı bölgelerimizde çok kuvvetlidir  ve  kıyı  bölgeleri  ile  hemen  içerideki  kısımların kış  sıcaklıkları  ve  yağış  miktarları  karşılaştırıldığı  zaman  çok   iyi  görünürler. Örneğin Rize'de yıllık yağışın 2, 5  metre  ve  en  soğuk  ayın  sıcaklık  ortalaması 7° dir. Oysa, onunla hemen aynı enlemde, fakat biraz içeride bulunan

 

Kars ' ta aynı değerler 5O santimetre ve     ( -12 °)  dir.   Aradaki   bu   büyük ayrılmalar, Rize de deniz, Karsta ise kara etkilerinin hakim olması ile  açıklanır.  Yine aynı sebepten memleketin en soğuk  kısımları  da,  kuzeye  en  fazla  ilerlermiş  olan noktaları değil, fakat karasal etkilerin en kuvvetli olduğu kuzeyde platolarımızdır. Denizlerin etkilerinde bulunan sahalarda yazlar ve kışlar: aynı  enlem de bulunan iç kısımlardan daima daha ılımandır.

                                                 Sıcaklık                                                                                                                                   Yıllık yağış

                                       Temmuz                Ocak                                                                                                                        (mm)

 

Kıyıda :

Rize

22.6°

 6.9 °

2 415

İçeride :

Kars

17.5°

-1 2.0°

529

Kıyıda :

Antalya

28.2 °

10 .0 °

1 030

İçeride :

Burdur

24.3°

2.4°

442

 

 

b)           Etrafımızdaki kara kütlelerinin etkisi: Özel konumun  iklim  bakım dan önemli olan ikinci etkisi, Türkiye’nin kara kütleleri arasında yer almış olmasından ileri gelir.

 

 

Bu kara kütlelerinden doğu Avrupa ile kuzeybatı Asya özellikle kışın atmosferde sebep oldukları büyük hava hareketleri ve buradan çıkarak ülkemize  doğru ilerleyen soğuk ve kuru hava kütleleri ile etki yaparlar: Kışın çok fazla soğuyan  orta  ve kuzey  Asya  ile   doğu  Avrupa’nın   üzerinde, sıcaklık derecesi çok düşük olan ağır bir hava kütlesi meydana gelir. Basıncı fazla   olan  bu   hava   kütlesi  Sibirya antisiklonu   adı     altında   tanınır.   İşte   bu antisiklondan ayrılan çok soğuk ve ağır hava kütleleri muhtelif  diller  halinde etrafa doğru sokulurlar. Bu arada bu soğuk hava kütleleri,  zaman  zaman Karadeniz ve Akdeniz gibi etrafımızı çeviren sıcak denizlere doğru ilerleyerek   memleketimizin   büyük   bir   kısmını   etkilerler .    Bu   etkiler,   yurdumuzun geniş bir şekilde  Asya’ya  bağlandığı  Doğu  ve  İç  Anadolu da  daha  çok  ve daha kuvvetlidir. Bu hava kütlelerinin  memleketimizi  kapladığı  sırada  sıcaklık derecesi pek fazla alçalır,  kar  fırtınaları  olur  ve  hatta  güney  kıyılarımızda bile, bazen turunçgilleri donduran soğuklar meydana gelir.

 

 

Anlaşılıyor ki, kışın memleketimizde sıcaklığın azalması yalnız güneş ışınlarının daha yatık ve daha zayıf gelmeleri ile  açıklanamaz.  Bunda,  Sibirya antisiklonunun ve Avrupa üzerinden yurdumuza  doğru  uzanan  soğuk hava kütlelerinin de büyük rolü vardır.

 

Buna karşılık güneydoğumuzdaki kara kütlelerinin Türkiye  iklimi  üzerindeki etkileri daha  çok yaz  mevsiminde  görülür.  İran,  Mezopotamya,  Arabistan ve Hindistan’dan  meydana  gelen  bu  kara  kütlesi  yazın  çok  ısınır.  Bu sahanın ortasında, merkezi Belucistan  olan kuvvetli bir siklon  alanı  oluşur. Basıncın  ço k düşük  olduğu  bu  alana  her   taraftan   hava   kütleleri  akın  eder. İşte bu hava kütlelerinden bir kısmı , Atlas Okyanusu üzerinde bulunan Asor ansiklonundan gelerek Avrupa , Karadeniz ve yurdumuz üzerinden geçerek ilerler. Fakat bu hareket sırasında, yerin dönmesinden ileri  gelen  sapma  neticesinde hareket yönünün sağına doğru kıvrılır ve ülkemiz  üzerine  kuzey ve   kuzeydoğu   yönünden   gelir.   Yazın  Türkiye,   kuzeyden   güneye  ilerleyen bu hava akımının hakim etkisi altındadır. Bu hava  akımı  genellikle  poyraz rüzgarları   halinde   kendini   gösterir.   Ege  bölgesinde  ise  kuzeyden gelen bu sürekli yaz rüzgarları ilk çağlardan beri Etezyen adı altında tanınır.

 

 

Bu hava kütleleri, aslında kurudur; ayrıca, daha serin yerlerden daha sıcak yerlere doğru ilerlediklerinden gittikçe daha da kuru bir hal alırlar. Memleketimizin en büyük kısmında yazın hüküm süren kuraklığın başlıca sebeplerinden biri budur.

 

 

 

c) Atlas Okyanusunun ve Asor Antisiklonunun Etkileri:

 Türkiye’nin özel konumunun iklim bakımından önemli olan üçüncü etkisi, yurdumuzun batıda Atlas Okyanusu üzerinde Asor antisiklonunun etkileri altında bulunmasıdır. Fakat bu etkiler dolaylıdır ve yazdan kışa değişir: Yazın Asor antisiklon kuzeye doğru ilerler; Akdeniz’in batısını kaplayarak, yağış sağlayan nemli hava kütlelerinin Atlas Okyanusundan Akdeniz’e ve oradan memleketimize kadar sokulmalarına engel olur. Buna karşılık bu yüksek basınç merkezinden ayrıla hava kütleleri, bu mevsimde memleketimizin güneydoğusunda karalar üzerinde bulunan alçak basınç alanına doğru kuru ve serin rüzgârlar halinde ilerler. Kışın durum başkalaşır; Asor antisiklonu güneye doğru çekilir. Bunu neticesinde Atlas Okyanusundan ve Akdeniz üzerinden gelen nemli hava kütleleri memleketimize sokulmak imkânını bulurlar. Yine aynı sebeplerle kışın genellikle lodos adı altında tanınan güney rüzgârları daha çok eser, Yağış getiren bu rüzgârlar zaman zaman kuru veya nemli kuzey rüzgârları ile nöbetleşirler. Bu sayede de kış mevsimi memleketimizin büyük kısmında değişi hava şartlanrın görüldüğü en yağışlı devre halini almış olur.






FACEBOOK YORUM
Yorum

DİĞER Coğrafya Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Seydişehir Kuğulu Park
    Seydişehir Kuğulu Park
  • Fas Turizmi ve Fas Resimleri
    Fas Turizmi ve Fas Resimleri
  • Bir Gül Bahçesine Girercesine
    Bir Gül Bahçesine Girercesine
  • Poz veren hayvanlar
    Poz veren hayvanlar
  • Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
    Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
  • Halı ve Kilim Motiflerinden Örnekler
    Halı ve Kilim Motiflerinden  Örnekler
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Gönül Sultanları- Seydişehirli Hacı Abdullah Efendi
    resim yok
  • Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
    Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
  • Frikik oyunu
    Frikik oyunu
  • Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
    Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
  • Bob Marley-no woman no cry
    Bob Marley-no woman no cry
  • Kedilerin efendisi
    Kedilerin efendisi
VİDEO GALERİ
YUKARI