Bugun...
Bizi izleyin:



Ad Tamlaması Özellikleri

Tarih: 13-03-2019 19:58:30 Güncelleme: 13-03-2019 20:07:30 + -


Dilbilgisinde tamlamalar ve özellikleri nedir ? Ad tamlamasının özellikleri nedir ? Ad tamlama ekleri nedir?


Ad Tamlaması Özellikleri

 

AD TAMLAMASI

 

Ad Tamlaması ; En az iki adın değişik ilgilerle birbirini tamamlayarak oluşturduğu söz gruplarıdır.

Ad tamlamalarında birinci sözcüğe "tamlayan", ikinci sözcüğe "tamlanan" denir. Tamlayanın aldığı ek, "tamlayan eki", tamlananın aldığı ek ise "tamlanan eki"dir.

 

Tamlayan Eki

 

Sözcükler arasında tamlama yoluyla ilgi kuran eklerdir.

"-ın, -in, -un, -ün, -nın, -nin, -nun, -nün"

 

 

Tamlanan Eki

Adlara gelerek aitlik anlamı veren iyelik ekleridir.

"-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü -m, -n, -miz, -niz, -leri"

 

bahçe - nin                    kapı-

tamlayan                         tamlanan

eki                                          eki

(tamlayan)                    (tamlanan)

 

Bu örnekte "bahçe" ve "kapı" arasında aitlik ilgisi kurularak bir ad tamlaması oluşturulmuştur.

 

Ad tamlamaları oluşturulmalarına göre dört başlıkta incelenebilir:

1)            Belirtili Ad Tamlaması

2)            Belirtisiz Ad Tamlaması

3)            Takısız Ad Tamlaması

4)            Zincirleme Ad Tamlaması

 

 

 

AD TAMLAMLARINDA ÖZELLİKLER

 

Ad tamlamalarında tamlayanla tamlanan yer değiştirebilir:

Buz gibidir suları bu güzelim köyün.        (köyün suları)

                 tamlanan                  tamlayan

 

Rengi hala aklımdadır gözlerinin . (gözlerinin rengi)

Balkonu denize bakardı evimizin. (evimizin balkonu)

 

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki dizelerin hangisinde, tamlananı tamlayandan önce söylenmiş bir belirtili ad tamlaması vardır?

 

A)           Beni, sokağımıza dönen eski, tahta köprüden geçirin

B)           Müjdeye koşsun komşu çocukları evimize

C)           Sıcacık tarhana çorbasının içimiyle başlasın sabah

D)           Kağıtlarla camlarını örteyim pencerelerin

E)            Eski, ılık akşamlar yağmurla çalsın kapımızı

(1999 - ÖSS)                 

Açıklama:  D  seçeneğinde  bulunan  "pencerelerin camları’’ ad takımında tamlanan tamlayandan önce söylenmiştir. Cevap D seçeneğidir.

 

Ad tamlamalarında tamlayanın başına veya tamlayanla tamlananın arasına değişik türde sözcükler gelebilir:

 

Mavi gömleğin beyaz düğmeleri vardı.

 

Yukarıdaki cümlede tamlayanın başına "mavi" ve tamlayanla tamlananın arasına "beyaz" sıfatları geti­ rilmiştir.

 

Ağaçların sararmış yaprakları bir bir dökülüyor.

(Tamlayanla tamlanan arasına sıfat girmiş.)

 

Eren, sınıfın en çalışkan öğrencisiydi.

(Tamlayanla tamlanan arasına belirteç ve sıfat girmiş.)

 

Dün akşam onun da kardeşi geldi.

(Tamlayanla tamlanan arasına bağlaç girmiş.)

 

Sahilin artık tadı kalmadı.

(Tamlayanla tamlanan arasına belirteç girmiş.)

 

Buraların sadece sonbaharı güzeldir.

(Tamlayanla tamlanan arasına ilgeç girmiş. )

 

 

 

ÖRNEK SORU

"Burası, yeşilin bin bir tonunu barındıran ağaçlı bir yoldu."

 

Bu cümlede geçen "yeşilin bin bir tonu" ad tamlamasında tamlayanla tamlananın arasında bir sıfat bulunmaktadır. Aşağıdakilerin hangisinde buna benzer bir ad tamlaması vardır?

 

A)Yoğun sis yüzünden trafik bir süre aksadı.

B)Adamın kocaman eli radyonun düğmesine uzandı.

C)Dik yokuştan aşağı doğru hızla iniyorduk.

D)Ön koltuktaki ak saçlı adam uyuyordu.

E)Çocuk, buğulu camdaki parmak izlerine bakıyordu.

(1992 - ÖSS)                 

 

Açıklama: B seçeneğinde bulunan "Adamın eli" belirtili ad takımının arasına "kocaman" sözü sıfat olarak girmiştir. Cevap B seçeneğidir.

 

Ad tamlamalarında bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabilir:

 

Bahçenin   sümbülü    bülbülü eksik olmazdı.

Tamlayan  tamlanan  tamlanan

 

Roman    eleştirmenleri   ve okurları taze soluklar istiyor.

tamlayan     tamlanan            tamlanan

 

 

Ad tamlamalarında bir tamlanan birden fazla tamlayana bağlanabilir:

 

Öğrencilerin   ve   öğretmenlerin   sorunları tartışıldı.

tamlayan                        tamlayan        tamlanan

 

Sanatçı,   roman ve   deneme    alanında başarılıydı.

                 tamlayan     tamlayan   tamlanan

 

 

Ad tamlamalarında bazı durumlarda tamlayan ya da tamlanan düşebilir:

 

Kardeşi dün okula gitmiş.      (onun) tamlayan

Şiirlerini okudum fakat beğenmedim.   (senin, onun) tamlayan

Evimiz okula oldukça uzaktı.   (bizim) tamlayan

Köşedeki ev muhtar amcanındı.    (evi) tamlanan

Masanın üzerindeki defter benimdi.    (defterim) tamlanan

 

UVARI: Tamlayanı veya tamlananı düşmüş ad tamlamaları tam bir tamlama sayılmaz. Bu tip sorularda "tamlayanı veya tamlananı düşmüş" ifadesi mutlaka bulunur.

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı düşmüş bir isim tamlaması vardır?

 

A)Önce kendi işini bitir. bana sonra yardım edersin.

B) Onların yeni aldıkları evi gördün mü?

C) Sen her zaman buraları çok sevdiğini söylemez miydin?

D) Bu cüzdanı kardeşi yolda bulmuş.

E) Söylendiğine göre bu yıl Ankara'da su sıkın­

 

 

Açıklama: D seçeneğinde bulunan "kardeşi" sözcüğünün tamlayanı olan "onun" sözcüğü düşmüştür. Cevap D seçeneğidir.

 

 

Ad tamlamaları sıfat ve belirteç görevinde kullanılabilir:

 

Gökyüzünü kar beyazı bulutlar kaplamıştı.

 

Bu cümlede "kar beyazı" ad tamlaması, "bulutlar" sözcüğünü nitelediğinden, sıfat görevinde kullanılmıştır.

 

 

Çocuğun deniz mavisi gözleri vardı.

                 ad tamlaması

(Ad tamlaması sıfat görevinde kullanılmıştır.)

 

 

Güneş altın sarısı görünüyordu bugün.

 

Bu cümlede "altın sarısı" ad tamlaması, "görünmek" eylemini belirttiğinden, belirteç görevinde kullanılmıştır.

 

Buraya bir kış günü gelmişti.

                 ad tamlaması

 

(Ad tamlaması belirteç görevinde kullanılmıştır.)

 

Ad tamlamaları bir sıfat tarafından nitelenebilir veya belirtilebilir:

 

mavi   okul önlüğü

sıfat     ad tamlaması

 

pahalı  güneş gözlüğü

sıfat      ad tamlaması

 

yeni  çocuk parkı

sıfat   ad tamlaması

 

soğuk  kış gecesi

sıfat     ad tamlaması

 

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi, ad tamlamasının sıfatı olarak kullanılmıştır?

 

A)Denize dökülenlere canavarlar saldırıyor paslı dişleriyle.

B)Her pencereden bir kahkaha, konuşmalar, gülücükler, mırıltılar geliyordu.

C)Kavun, karpuz kabukları, ölü balıklar kıyıya vur­ muş.

D) Suyun üstünde, domates, salatalık, patlıcan çürükleri, boş şişeler vardı.

E) Eski bir kırmızı çocuk hırkası suda sallanıp duruyordu.

 

Açıklama: Seçenekleri incelediğimizde A'da "paslı" sözcüğünün, "dişleriyle" adının; B'de "bir" sözcüğünün, "kahkaha" adının; C'de "ölü" sözcüğünün, "balıklar" adının; D'de "boş" sözcüğünün, "şişeler" adının sıfatı olduğunu görüyoruz. E'de ise "kırmızı" sözcüğünün "çocuk hırkası" ad tamlamasının sıfatı olduğun u görüyoruz. Cevap E seçeneğidir.

 

 

ÖRNEK SORU

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer yön belirteci, tamlayan olduğu için adlaşmıştır?

 

 

A).Dışarının gürültüsü hepimizi rahatsız etti.

B)Kapının önüne oturmuş, geleni geçeni izliyor.

C)Yukarıya çıkıp arkadaşımla da görüşeyim.

O) Beş yüz metre ileriden sağa döneceksiniz.

E) Çocuğun üstüne kocaman bir battaniye örtmüşler.

(2003 - ÖSS)

 

 

Açıklama: Seçenekleri incelediğimizde tamlayan olduğu için adlaşan yer yön belirtecinin A seçeneğindeki "Dışarının gürültüsü " ad tamlamasında olduğunu görüyoruz. Cevap A seçeneğidir.






FACEBOOK YORUM
Yorum

DİĞER Edebiyat Haberleri

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Seydişehir Kuğulu Park
    Seydişehir Kuğulu Park
  • Fas Turizmi ve Fas Resimleri
    Fas Turizmi ve Fas Resimleri
  • Bir Gül Bahçesine Girercesine
    Bir Gül Bahçesine Girercesine
  • Poz veren hayvanlar
    Poz veren hayvanlar
  • Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
    Günün Fotoğrafları-Hayatın İçinden
  • Halı ve Kilim Motiflerinden Örnekler
    Halı ve Kilim Motiflerinden  Örnekler
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Gönül Sultanları- Seydişehirli Hacı Abdullah Efendi
    resim yok
  • Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
    Dış Ticaret de Teslim Şekilleri
  • Frikik oyunu
    Frikik oyunu
  • Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
    Bob Marley,merak etme ,mutlu ol
  • Bob Marley-no woman no cry
    Bob Marley-no woman no cry
  • Kedilerin efendisi
    Kedilerin efendisi
VİDEO GALERİ
YUKARI